Cyganeria

CYGANERIA - CO TO JEST?


Cyganeria była to nieformalna grupa artystów, zazwyczaj związanych z ASP, manifestująca swoją odrębność obyczajową. Artyści skupieni wokół cyganerii, zwanej inaczej bohemą, nosili czarne peleryny i kapelusze. Moda ta została zaczerpnięta z Paryża z okresu romantyzmu. Miało to jedbohemanak nie tylko symboliczne znaczenie, ale jak najbardziej praktyczne. Bohemy wiodły kawiarniano-alkoholowo-narkotyczne życie, które toczyły w nędzy, odrzucając wszelkie zasady moralne. Wieczny brak pieniędzy, które znikały szybciej niż się pojawiały, zmuszał młodopolskich artystów do, częściowego chociaż, maskowania swojej nędzy. Długie płaszcze zakrywały dziurawe ubrania a kapelusze zasłaniały brudne, długie włosy i nieogolone brody. Cyganeria krakowska, z Przybyszewskim na czele, kochali muzykę Chopina. Nocny Kraków rozbrzmiewał krzykami rozbawionej i pijanej cyganerii oraz mniej lub bardziej udanymi wykonaniami Chopina. Bohema krakowska powstała z inicjatywy Przybyszewskiego, który wrócił z Berlina, gdzie był centralną częścią cyganerii. Polscy artyści szybko pokochali tego Smutnego Szatana. Tak narodziły się słynne Dzieci Szatana.


Historia powstawania bohem w Europie:
1830 - cyganeria paryska,
1840 - cyganeria warszawska,
1890 - cyganeria berlińska,
1898 - cyganeria krakowska.


KRAKÓW - CENTRUM MODERNISTYCZNYCH PRZEOBRAŻEŃ

W Krakowie działalność artystyczna miała szansę się dobrze rozwinąć, ponieważ była to autonomia galicyjska. Powstawała tam liberalna sztuka w różnych formach.

AKADEMIA SZTUK PIĘKNYCH
Początkowa nazwa to Szkoła Sztuk Pięknych. Uczelnia ta powstała w 1873 roku, po odłączeniu się od Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej pierwszym dyrektorem został Jan Matejko. Po jego śmierci rektorem został Julian Fałat, który zmienił profesorów i wykładowców na uczelni. Za jego kadencji wykładali m.in. Stanisław Wyspiański, Józef Pankiewicz, Jacek Malczewski, Wojciech Weiss.

KAWIARNIA
Kawiarnie były centralnym punktem w życiu cyganerii. Spotykali się w nich artyści, pili, bawili się, dyskutowali o sztuce, tworzyli. Zazwyczaj były to miejsca pijatyk, ale rodziły się w nich też ambitne pomysły. Jedną z takich kawiarni była Jama Michalikowska. To w niej powstał słynny kabaret "Zielony Balonik".

KABARET "ZIELONY BALONIK"
Powstał pod wpływem ASP i kabaretu paryskiego "Czarny Kot". Powstał w 1905 roku, a działalność swą zakończył w 1912 roku. Pomysłodawcą był Jan Kisielewski. Kabaret przedstawienia swe wystawiał tylko raz, a aby je oglądać, trzeba było mieć zaproszenie. Swoją pierwszą szopkę kabaret wystawił w 1906 r. Współtworzyli go m.in. Witold Noskowski, Tadeusz Zakrzewski, Tadeusz Boy-Żeleński itd.

TEATR
W Krakowie w latach 1781-1893 istniał Teatr Stary. Jego dyrektorem był Stanisław Koźmian. Grali w nim m.in. Helena Modrzejewska i Wincenty Rapacki. W 1893 roku Teatr Stary zaczął funkcjonować jako Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie i został przeniesiony na plac Św. Ducha. Dyrektorem został Tadeusz Pawlikowski i był nim do 1899 roku. Za jego dyrektury na deskach teatru wystawiano modernistyczny europejski repertuar (m.in. Ibsen, Hauptmann, Maeterlinck), a także dramaty polskich młodych modernistów (Przybyszewski, Kisielowski, Zapolska). Aktorami byli wtedy: Ludwik Solski, Wanda Siemiaszkowa, Helena Modrzejewska, Antonina Hoffman. W 1905 roku teatr przejął Józef Kotarbiński. Zmienił się wtedy repertuar na polskie dramaty romantyczne (Krasiński, Słowacki, Mickiewicz).