Komentator

Z psychologii jednostki twórczej:
I Chopin i Nietzsche

Tą krótką rozprawą debiutował Przybyszewski jako krytyk-psycholog. Gdy w 1892 roku ukazała się drukiem, wywołała pozytywną reakcję wśród berlińskiej bohemy. Autor postawił w niej diagnozę jednostki twórczej. Artysta ma poczucie dominacji i świadomość niemożności jej zaspokojenia. Jest wyjątkowy, ma szczególnie wrażliwe nerwy, niezrealizowaną moc twórczą. Wyróżnia go również nadwrażliwość i intensywność odczuwania, szczególnie bólu. Izoluje się on od społeczeństwa, ma osłabioną indywidualną potencję życiową. Środowisko ma determinujący wpływ na osobowość artysty, który jest medium nieświadomości. Jednostka jest produktem naturalnym swego środowiska. To wszystko czyni z geniusza instrument przemian kulturowych. Geniusz jest skazany na zagładę dla dobra rozwoju kultury, gatunku.

Z psychologii jednostki twórczej:
II Ola Hansson

Osobowość człowieka ma dwie warstwy: indywidualność (czysty instynkt, warstwa psychiki sterowana przez nieświadomość) i osobowość (sterowana przez mózg). Są dwa podstawowe pytania: Gdzie jest moje ja? i Dlaczego kocham kobietę?
Zadaniem sztuki jest docieranie do mistycznych nastrojów rodzących się na granicy normalności i patologii, na granicy JA i WSZECHŚWIATA, bo tam dokonuje się prawdziwe misterium życia i stamtąd płyną impulsy artystycznego tworzenia.

Polska i święta wojna
W 1915 roku Przybyszewski wydał tę broszurkę polityczną skierowaną do Niemców. Odwoływał się w niej dytyrambicznie (dytyramb - oda lub pieśń pochwalna, patetyczna, czasem tragiczna; z czasem nabrał cech poezji emocjonalnej) do zasług Polski, apelował patetycznie do uczuć i "duszy" Niemców. Postulował poszukanie wspólnej płaszczyzny duchowego przymierza Polaków i Niemców.

Szlakiem duszy polskiej
To kolejna publikacja nawołująca do pojednania Niemców i Polaków. Podkreślenie ciągłości trwania kultury narodu, odsłonięcie "wiecznych", archetypowych narodowych treści. Dusza polska stanowi integralną część duszy świata i bez tych specyficznie polskich elementów dziedzictwo kultury światowej i jej teraźniejszość byłyby znacznie uboższe. "Polska dusza" to potężna tęsknota, nieustające dążenie ku nowym horyzontom, bunt przeciw zastanym formom, niezwykła zdolność, łatwość wchłaniania nowych wzorów. Polska kultura narodowa to zdumiewająca synteza kultury Zachodu wzbogacona głębią uczuć słowiańskiej duszy, jej kultury serca i religii. Polacy potrafią zrozumieć i odczuć dziedzictwo całego świata, zaś treści naszej kultury poza obszarem zbiorowej duszy narodu tracą swe bogactwo.